Beiaard van Hoorn
De klanck van Horens lof ontel'bre oren, soo ras het klockespel tot Hooren zich laet Hooren

Toren
De eerste toren van de Hoornse kerk werd in 1531 gebouwd, die verving een in 1521 verbranden dakruiter. Hoorn kende tot 1842 een los van de kerk staande klokhuis waar de luidklokken een plaats hadden. Na de kerk en torenbrand van 1838 beide volledig verwoest waren, trok men in 1842 een nieuwe kerk en toren op. Dit naar een ontwerp van architect Zocher. Echter op 25 oktober 1878 verbrandende opnieuw de kerk en toren, na een ontwerp van architect C.Muysken bouwden men de huidige kerk en toren. Tijdens een storm in 1936 verloor de toren zijn spits, in 1938 kreeg de toren zijn huidige spits.  

De Beiaard

De beiaard omvat 52 klokken, 39 zijn gegoten door de Klokkengieterij Van Bergen in de jaren 1936, 1937, 1938 en 1950. In 1991 heeft Klokkengieterij Eijsbouts de Van Bergen klokken herstemd en een drietal vervangen. Ook verzorgde Eijsbouts in 1991 een uitbreiding van 8 diskant klokken. De beiaard kreeg in 1999 nogmaals een uitbreiding van 2 basklokken met klaviertonen G0 (2950 kg.) en Bes0. 

De Geschiedenis  

Bovenop de in de jaren 1369 tot 1500 gebouwde Cyriacuskerk werd in 1531 een toren gebouwd, deze verving een in 1511 verbrande dakruiter. In de nieuwe toren kreeg een grote klok van ongeveer 2450 kg. een plaats. De klok was gegoten door Geert van Wou de jongere. Meer luidklokken waren aanwezig in het naast de kerk geplaatste klokhuis, een dergelijk klokhuis is nog altijd aanwezig in Sneek. 

Oude prent van het klokhuis van Hoorn

Het klokhuis van Sneek

Waarschijnlijk was er sprake van dat deze klokken in gebruik waren om het zgn. beieren te bedrijven. Er is in 1528 namelijk sprake van een beierman. Echter in 1532  is er een melding van een klokkenspel van 10 klokken die door middel van een speeltrommel en een klavier bespeelbaar waren. Het spel was ingericht door Jacob van Edam, en de klokken gegoten door dezelfde Geert van Wou. In 1569 worden 4 speelklokken  gegoten door klokkengieter Pieter van den Ghein, hiervoor worden 2 oude klokken ingeleverd. In 1600 word er een nieuw trommelspeelwerk geleverd door Wiggert Albertsz. De Utrechtse klokkengieter Hendrik van Meurs levert 3 nieuwe speelklokken. Ook in 1603 en 1605 krijgt het klokkenspel nog een uitbreiding van 2 klokken, gegoten door de Amsterdamse gieter Corn. van Ammeroy. In 1650 goot de Enkhuizense klokkengieter Coenraad Splinter nog een tweetal klokken voor het klokkenspel. Echter in de zelfde tijd vierde de klokkengieters Hemony hun triomfen, een Hollandse stad moest in die tijd een Hemony spel bezitten! Bovendien beklaagde de beiaardiers Mr. Cornelis Helmbreker en Mr. Lucas Lemmink zich bij burgemeesteren, vroedschap en kerkmeesteren over de slechte intonatie en 't "afgrijselik gheluidt" van het oude spel. Op 29 oktober 1670 zou men dan ook Pieter Hemony een opdracht geven tot het gieten van een nieuwe beiaard met de omvang van 32 klokken, de zware van Wou klok uit 1511 bleef in de toren aanwezig als uurslag klok, de beiaardinrichter Willem Sprakel verzorgde de inrichting van het nieuwe carillon. Daarbij is waarschijnlijk het trommelspeelwerk uit 1602 gehandhaafd. Hoorn kon zich als VOC stad zich nu scharen onder de steden waar 'Hemony's roem vanaf de torentrans' klonk! Echter op 3 augustus 1838 kwam er een einde aan het prachtige Hemony spel van Hoorn, toen branden kerk en toren geheel af bij een brand die ontstaan is door loodgieterwerk. Pas op 3 maart 1842 werd een aanvang gemaakt met de bouw van een nieuwe kerk en toren, echter waren er geen middelen om een beiaard te bekostigen. Wel hing men de 3 luidklokken uit het klokhuis in de nieuwe toren. Klokkengieterij Petit & Fritsen doet op 30 december 1851 nog een aanbieding voor een nieuw te gieten beiaard, echter waren er geen middelen aanwezig om hierop in te gaan. Waarschijnlijk is dit niet te betreuren, ten eerste omdat de kunde om een goed gestemde beiaard te maken geheel verloren was gegaan in die tijd. Bovendien zou de toren en kerk nogmaals geheel op 25 oktober 1878 verbranden! Het gemeentebestuur besloot een nieuwe toren te bouwen. De Hervormde Gemeente gaf opdracht tot de bouw van een geheel nieuwe kerk, op 4 november 1883 werd de derde Grote Kerk van Hoorn plechtig ingewijd. Er was in de nieuwe toren ook deze keer ruimte voor een nieuw klokkenspel, echter ook nu ontbraken de middelen om een beiaard aan te schaffen. Het klokkenbezit bleef beperkt tot 2 klokken gegoten door Klokkengieterij Van Bergen, ook het nieuwe uurwerk kwam uit de werkplaats van Van Bergen. Pas in 1923 kwam er beweging in het weer "zingend" maken van de toren van Hoorn, aanleiding was het 25-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina. Men had plannen om over te gaan tot het kopen van een beiaard van de Engelse Klokkengieterij Taylor, dit door middel van een inzameling. Echter kam er niet voldoende geld binnen om tot een dergelijke aankoop over te gaan.  Echter in 1935 toen de Oranjevereniging een beiaardbespeling via luidsprekers wilde verzorgen, kwam men in beter vaarwater, er kwam meer giften binnen. In september 1936 kom men reeds 24 door Klokkengieterij Van Bergen gegoten klokken in het Westfries Museum tentoonstellen. Er was nog tegenslag, omdat de spits van de toren tijdens een storm in 1936 beschadigd raakte. Deze spits werd echter in 1938 hersteld, op 1 juli 1939 kon de nieuwe beiaard van Hoorn ingespeeld worden. Ondermeer waren de twee luidklokken uit 1882 en 1884 door Van Bergen hergoten om op die manier de basklokken van de nieuwe beiaard te verstreken. De nieuwe beiaard had een omvang van 37 klokken, op basis van een a1 van ongeveer 475 kg. Bijzonder was dat de beiaard geheel chromatisch was, dus ook cis en dis in de bassen. Echter op 24 maart 1943 werd de beiaard in het kader van de klokkenvordering door de Duitse bezetter, uit de toren getakeld. Nog 14 klokken werden na de oorlog teruggevonden, helaas vrijwel alleen de lichtste klokken. Een nieuwe inzameling zorgde ervoor dat de beiaard hersteld kon worden, dit keer met een zwaardere bas klok, namelijk een es1. De herstelde beiaard kreeg een omvang van 42 klokken. Aldus kon op 26 augustus 1950 de Mechelse beiaardier Staf Nees de beiaard tijdens een hevig onweer inspelen! In 1950 werd ook een stadsbeiaardier aangesteld, Wim ter Burg. Van 1957 tot 1969 was Ben van Veen de stadsbeiaardier van Hoorn, helaas heeft de Hervormde Gemeente het kerkgebouw in 1968 verlaten.  In 1969 is er geen nieuwe stadsbeiaardier aangesteld, het kerkgebouw en toren werden slachtoffer van vandalisme en verval. Er waren zelfs plannen voor sloop van het gebouw. Het mechanisch speelwerk kwam ook tot stilstand, echter in 1975 kreeg de beiaard een bandspeelwerk waarbij het mechanisch trommelspeelwerk van Van Bergen uit 1938 uit de toren verdween. Gelukkig is dit speelwerk wel bewaard gebleven in het beiaardmuseum te Asten. De speeltafel verdween uit de toren, de beiaard was slechts een automatisch spelend klokkenspel. In 1982 trof de huidige stadsbeiaardier Frits Reynaert het carillon van Hoorn op deze manier aan. Frits Reynaert  kreeg als taak het maken van de speelbanden voor de voorslag op het nieuwe stadhuis (1977) en de toren. Natuurlijk wil een beiaardier het carillon doormiddel van een stokkenklavier bespelen, hiervoor starten hij samen met L. Hoogeveen, de Vereniging 'Het Carillon te Hoorn' nieuw leven in te blazen en een inzamelingsactie te starten voor een restauratie van het carillon van de Grote Kerk. Niet in het minst vanwege het nimmer aflatende enthousiasme van en de goede samenwerking met H.A.M. Stumpel werd het carillon van de Grote Kerk in 1991 weer met de hand bespeelbaar gemaakt, zodat het sindsdien wekelijks door Frits Reynaert bespeeld wordt. Bij het herstel van de beiaard in 1991 werden een drietal Van Bergen klokken vervangen door de Klokkengieterij Eijsbouts, tevens goot deze gieterij nog 8 nieuwe diskant klokken. De Van Bergen klokken werden ook herstemd. In 1999 is de beiaard nogmaals uitgebreid met 2 zware bas klokken, bekostigd door de Gemeente Hoorn en de Vereniging 'Het Carillon te Hoorn'. 

Speeltijden  

Frits Reynaert is de stadsbeiaardier van Hoorn, speeltijden zijn op donderdag van 17.00 tot 18.00 uur. Elke 3e zaterdag van de maand van 14.00 tot 14.45 uur. In de zomermaanden op woensdagavond van 19.30 tot 20.30 uur. 

Literatuur:

Geschiedenis van Hoorns klokken en beiaarden - C.J.Stins

Klok en Klepel - orgaan van de Nederlandse Klokkenspel-Vereniging - nummer 67 juni 1999

De Klokkengieters François en Pieter Hemony - .,André Lehr, B. Eijsbouts C.V, 1959

De Zingende Torens van Nederland - Rinus de Jong, André Lehr, Romke de Waard - Nederlandse Klokkenspel Vereniging, 1966-1976

Nadat in 1968 de kerk zijn religieuze functie verloor werd het gebouw snel een bouwval. Geruime tijd waren er zelfs sloopplannen voor de kerk. Gelukkig kreeg de kerk in 1985 een nieuwe bestemming, twee winkels en op de bovenverdieping woonruimte.     

Bij loodgieterwerk op 3 augustus 1838 branden de kerk en toren af. Hierbij ging ook het carillon van Pieter Hemony uit 1670 verloren.

Het Trommelspeelwerk.

In 1975 moest ook in de toren van Hoorn de speeltrommel plaats maken voor een bandspeelwerk. Bovendien werd gelijk het speelklavier uit de toren verwijderd! Het bandspeelwerk is inmiddels ook alweer vervangen door een speelcomputer. Het trommelspeelwerk bevind zich in het beiaard museum te Asten. Misschien kan het ooit terugkeren in de toren van Hoorn, dan is deze historische vergissing weer ongedaan gemaakt! 

De nieuwe klokken van het carillon komen aan in Hoorn.

In 1977 werd het nieuwe stadhuis van Hoorn voorzien van een klein carillon van 18 klokken, slechts automatisch spelend heeft het toch misschien weer de belangstelling voor de Van Bergen beiaard aangewakkerd?  

HOME CONTACT