Beiaard van de Sint Janstoren te Gouda

©thevandijks.nl

Boudewijn Zwart speelt Bach via Youtube

Share |

Download hier het programma boekje Torenmuziek Gouda 2016 in PDF

Download hier het programma boekje Torenmuziek Gouda  2015 in PDF

Download hier het programma boekje Torenmuziek Gouda 2013

Download programma boekje Torenmuziek 2012 in PDF

Download programma boekje Torenmuziek 2011 in PDF

Download hier programma boekje Torenmuziek 2010 in PDF

Torenmuziek Gouda 2010

Download hier programma boekje Torenmuziek Gouda 2009 in PDF

Download Torenmuziek 2009 Gouda Affiche

Download hier programma boekje Torenmuziek 2008 in PDF

Download programma boekje 2007 in PDF

Boudewijn Zwart speelt de Toccata en Fuga in D moll BWV 565 van J.S. Bach op de beiaard van Gouda via Youtube!

De Goudse Cis en Dis klokken, of de "Nootsakelijkheid' of 'On-nootsakelijkheid'

De klokkengieters Hemony

Jef Denijn en de renaissance van de beiaardkunst

Broekse- en tuimelaarse twisten

Jonkheer Jacob van Eyck 

Advertentie

Bezoek onze sponser

AD Groene Hart over het klokkenspel aan het stadhuis van Gouda

Nieuwe melodieŽn op de speeltrommel

Op vrijdag 21 oktober heeft Gideon Bodden met hulp van Hans van Dijk en Chardy van Riel nieuwe melodieŽn op de speeltrommel geplaatst. Tot zomer 2017 is te horen:

Heel uur: Mozart, O Heiliges Band der Freundschaft
Kwart over: signaal op de Hemonyklokken
Half uur: Belle qui tiens ma vie Thoinot Arbeau, eind 16de eeuw, uit de klokkengietersregio in Frankrijk waar de familie Hemony woonde
Kwart voor: Walking the Dog van George Gershwin

Beiaardmuziek vanaf de Sint Janstoren

Toots Thielemans

Als een hommage aan de overleden Jean Toots Thielemans speelde Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart voor het concert op 22 augustus 2016 Circle of Smiles de door Thielemans gecomponeerde tune van de TV serie Baantje.

LUISTER HIER

Henk Badings 1907-1987

Op maandagavond 22 augustus 2016 speelde Boudewijn Zwart uit de Suite II voor beiaard van Henk Badings Toccata Octofonica en Aria Hexafonica 

LUISTER HIER

Ferdinand Timmermans 1891-1967

Ferdinand Timmermans was stadsbeiaardier van Rotterdam, en ondermeer beiaardleraar van de Goudse beiaardier Maria Blom (lees verder)  op maandagavond 22 augustus 2016 speelde Boudewijn Zwart Impromptu voor beiaard 'Hommage ŗ Chopin' van Ferdinand Timmermans.

LUISTER HIER

Stadsbeiaardier van Gouda Boudewijn Zwart

Meideun op de speeltrommel

Op 5 mei 2016 is de speeltrommel weer voorzien door Gideon Bodden en Hans van Dijk van de Goudse Meideun die op elk heel uur te horen is. 

Op maandagavond 31 augustus 2015 speelde de Goudse stadsbeiaardier Boudewijn Zwart 'Requiem for the Refugees' van de Goudse componist Dick Le Mair. Hier is het mogelijk om via een opname te beluisteren.

Luister hier

De Goudse componist Dick Le Mair

Torenmuziek Gouda maandag 31 augustus 2015 

Luister hier naar het volledige concert.

Download hier 

Speeltrommel

Op 5 juni 2014 is de speeltrommel van de Goudse beiaard weer voorzien van nieuwe melodieŽn:

Heel uur: Pavana Hispanica - Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621)

Kwart over: Nederlandse Militaire Mars "Oranje-Friesland" 

Half uur: Nederlandse Militaire Mars "Marsch van het 4e Regiment Dragonders" 

Kwart voor:  Garde Dragonders-Mars (trad.)

 
 

 

 

Beiaardliefhebber Hans van Dijk en Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart tijdens het versteken van de melodieŽn op de speeltrommel.   

Heeluur melodie op de speeltrommel in december 2013 verstoken door Gideon Bodden en Hans van Dijk

Gideon Bodden tijdens het versteken bij de speeltrommel uit 1691

Op maandag 6 mei 2013 is de Goudse Meideun weer op de speeltrommel van het carillon van de Goudse Sint Janstoren gestoken, dit door beiaardier Gideon Bodden, met hulp van een medewerker van De Jong Staal en beiaardliefhebber Hans van Dijk. Luister hier naar de Meideun 2013!

 
Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart bij de speeltrommel uit 1691.

 

Op donderdag 20 september 2012 is de speeltrommel van de Sint Janstoren weer voorzien van nieuwe melodieŽn. Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart heeft een speciale melodie gemaakt voor het hele uur, een Serenade voor de Goudse dichter Leo Vroman. Op het kwart over is een fragment te horen van het thema van de muziek van de TV-serie Miss Marple, op het halve uur een fragment uit Psalm 61 en op het kwart voor een deel van de Shaffy Cantate.

Luister naar het heel uur Serenade voor de Goudse dichter Leo Vroman

Luister hier naar het Torenmuziek Gouda concert op 27 augustus 2012 door Boudewijn Zwart.
 

Thema concert 150 jaar Jef Denijn 1862-1942

1. Staf Nees (1901-1965) - Inleiding, lied en fuga over 'Daar staat een klooster in Oostenrijk'

2. Adolf Denijn (1823-1894) - Thema met variaties over 'ik zag Cecilia komen'

3. Jef Rotiers (1904-1985) - Fantasie I over A-D-G (Adriaan De Groot)

4. Jos Lerinckx (1920-2000) - Passacagilia

5. Jef Denijn (1862-1942) Integrale beiaardcomposities:

- Preludium in Bes

- Ave Maria

- Preludium in g

- Andante Cantabile

- Postludium in d

Luister hier 

 

Carillon Podcast

Luister hier naar het Torenmuziek Gouda 3 augustus 2009 door de 14 jarige Quentin Leriche.

Quentin Leriche aan het klavier van de beiaard van de Sint Janstoren te Gouda Foto Hans van Dijk

Link naar de voorgaande concerten

   

De Toren

De Sint Janskerk is de langste kerk van Nederland. De kerk beschikt over prachtige historische gebrandschilderde ramen, de ' Goudse Glazen'. De kerk is opnieuw opgetrokken na de grote kerkbrand in 1552, de onderbouw van de toren stamt uit de 14e eeuw. De toren werd na de grote brand hersteld door de bouwmeester Mr. Cornelis Frederiksz. Nadat in 1590 het middenschip van de kerk verhoogd werd de toren in 1605 met Bentheimer zandsteen verhoogd. Dit werk werd gedaan door meestermetselaar Dirck Luyten  De lantaarn en houten bovenbouw stamt uit het midden van de zeventiende eeuw.  

Overige klokken Ontwerp tekeningen verhoging van de toren. 

In de klokkenstoel bevinden zich vier luidklokken, gegoten door Henrick Wegewaert op het Bolwerk in Gouda in 1605. De zwaarste klok, een B0 van ongeveer 3500 kg. is aan de beiaard aangekoppeld als klaviertoon F0. Twee luidklokken zijn in de oorlog gevorderd en uit de toren verwijderd geweest, echter hebben het tweetal de oorlog goed overleefd. Na de oorlog zijn de twee klokken weer in de toren gehangen. De luidklokken zijn het bezit van de kerkelijke gemeente, die ook het onderhoud verzorgt.  

De Geschiedenis

Met enige zekerheid kunnen we aannemen dat er sprake geweest is van een voorslag al voor de kerkbrand van 1552, onduidelijk of hier ook met een klavier op gespeeld is.  Een "Claes de Koster" bedrijft het "beyeren" van 1507 tot 1534. Waarschijnlijk heeft dit "beyeren" plaats gevonden op de luidklokken. In 1492 goten de klokkengieters Gobel Moer en zijn zoon Willem uit 's-Hertogenbosch een aantal klokken voor de Sint Janstoren. In 1552 gingen alle klokken verloren tijdens de grote kerkbrand. Slechts een klok bleef behouden, "een beyer klocke, genaemt Gabriel, die in de lucht gaten viel en bleef daer heel en gaef leggen"  Waarschijnlijk heeft Jan Jasparsz Moer uit 's-Hertogenbosch een nieuwe voorslag gegoten, hij leverderde in ieder geval drie luidklokken. Ook kwam er een nieuw uurwerk, echter dit voldeed zo slecht dat in het jaar 1591 de "horolegiemacker" Mr. Goessen Clinkert met zijn zoon Willem een opdracht kreeg voor een nieuw uurwerk en speelwerk. In 1586 kreeg de Utrechtse klokkengieter Thomas Both een opdracht om de bestaande voorslag met vijf speelklokken te vergroten. Echter pas in 1590 leverde de gieter na een ernstige aanmaning de klokken. Nog altijd beschikt de Onze Lieve-Vrouwentoren over een uurslag klok gegoten door Thomas Both. Onduidelijk is of deze klok deel heeft uitgemaakt van de beiaard van de Sint Janstoren. Na het verhogen van de toren door bouwmeester Dirck Luyten goot de Kamper klokkengieter Henrick Wegewaert in 1605 in een loods "staende int Bolwerck aen Dyxpoort"  een vijftal luidklokken. De kerkmeesters waren tevreden over het werk wat Wegewaert geleverd heeft, vandaag de dag is het unieke vier gelui nog altijd te horen vanuit de Sint Janstoren

De lichtste vijfde klok van Wegewaert bevond zich in 1943 in de Barbaratoren. Helaas is deze klok bij de klokkenvordering in dat jaar afgevoerd over de oostgrens en nooit meer terug gekomen. Samen afgevoerd met twee Wegewaert klokken uit de Sint Janstoren, deze klokken zijn gelukkig wel terug gekomen na de tweede wereldoorlog. 

1943, de Wegewaert klok is uit de toren verwijderd. 

In 1676 bestelden de vroede vaderen van Gouda een beiaard bij de beroemde klokkengieter Pieter Hemony te Amsterdam. Het spel bestond uit 37 klokken met een basisklok fis1 van ongeveer 800 kg. Opmerkelijk is dat de Goudse Hemony beiaard een volledig chromatisch basoctaaf bezit, dit is te danken aan de jonge adviseur Quirinus van Blankenburg die geheel tot de in die tijd heersende gewoonte ook de Cis en Dis in het basoctaaf opgenomen wensten. Opmerkelijk was dat de gieter Pieter Hemony zelf aanvoerde dat deze dure basklokken geheel onnodig waren. 

Om zijn advies kracht bij te zetten liet Quirinus een helaas verloren gegaan boekje drukken met de titel "Nootsakelijkheid van Cis en Dis in de Bassen der Klokken", hierin verdedigden hij zich niet alleen tegen de traditie, maar ook tegen een aantal musici die veel ouder dan hij waren en bovendien een gevestigde reputatie bezaten. De beiaard van Gouda zou door deze buitenissige wens van de jonge adviseur maar liefst 20% duurder worden! De Goudse heren zijn waarschijnlijk onder de indruk geweest van de argumenten van de jonge adviseur, die naar volmaaktheid wilde streven, na uitvoerige onderhandelingen met Pieter Hemony koos men voor een beiaard met de Cis en Dis in de bassen! De klokkengieter liet het er niet bij zitten, en schreef ook een boekje met de titel "De On-Nootsakelijkheid en Ondienstigheid van de Cis en Dis in de Bassen der Klokken", ondertekend door vier beiaardiers! Dit geschrift is gelukkig wel bewaard gebleven. Overigens leverde Pieter Hemony wel de dure basklokken aan de stad Gouda, en kunnen vandaag de dag nog altijd gehoord worden vanaf de Sint Janstoren.  

Bij de restauratie in 1966 werd de beiaard uitgebreid met een vierde octaaf. als gevolg van de luchtverontreiniging en de daarbij optredende corrosie waren de lichtere Hemonyklokken onacceptabel ver in toon gedaald ten opzichte van de reeks basklokken. Het aantal Hemonyklokken werd daarom teruggebracht tot 16. De beiaard werd met 33 nieuwe klokken aangevuld terwijl een luidklok van H. Wegewaert uit 1605 als klaviertoon f0 werd aangesloten. De beiaard telt thans 50 klokken en heeft een totaalgewicht van ruim 9000 kg. In 2001 heeft een totale restauratie plaats gevonden door de Koninklijke Klokkengieterij Eijsbouts te Asten. Twee Hemony klokken die in 1966 uit het spel verwijderd waren zijn teruggekeerd in de beiaard. Alle klepels en speelhamers uit 1966 zijn vervangen door fraaie smeedijzeren exemplaren. De niet zo goed bij de Peter Hemony klokken uit 1676 passende Eijsbouts klokken uit 1966 zijn vervangen door 31 nieuwe Hemony-replicaīs. Het prachtige door beiaardier Jaap van der Ende vervaardigde stokkenklavier is gerestaureerd en de tractuur is geheel vernieuwd. 

     

 

Speeltijden

Boudewijn Zwart is de Goudse stadsbeiaardier, de speeltijden zijn: donderdag van 11.30 tot 12.30 en zaterdag van 12.30 tot 13.30 uur. In de zomermaanden zijn er zomeravond concerten onder de titel "Torenmuziek" op de maandagavond van 20.15 tot 21.00 uur.

DE BRONZEN SPEELTROMMEL


De Sint Janstoren beschikt voor het spel van de voorslag over een fraaie bronzen speeltrommel uit 1691. Deze is vervaardigd door Frederick van den Berg uit Gouda. De trommel, met een doorsnede van 177 cm en een breedte van 137 cm, functioneert nog altijd. Eťn keer per jaar Ė in de maand juni Ė wordt de speeltrommel van nieuwe melodieŽn voorzien. Daarvoor worden eerst alle toonstiften van het vorige versteek verwijderd, schoongemaakt en gesorteerd. Als de trommel leeg is, wordt de koperen trommel gepoetst. Tegelijk worden de 74 speelhamers die aan de buitenkant van de klokken zijn gemonteerd opnieuw afgesteld. Voor sommige klokken zijn meerdere hamers beschikbaar. Daardoor kan zoín klok binnen ťťn maat toch meerdere malen gebruikt worden. Het Ďverstekení van de 36.120 gaten tellende trommel is een bijkomende specialiteit van de stadsbeiaardier. Hij steekt de stiften in de gaten, overeenkomstig het van te voren uitgewerkte muziekstuk. Deze stiften worden vervolgens door een monteur aan de binnenzijde van de trommel vastgedraaid. Er worden vier melodieŽn Ďverstokení. Op het hele uur klinkt de langste melodie en op het halve uur klinkt een middellange melodie. Op de kwartieren klinken korte wijsjes. Uitgezonderd de aandrijving via een computergestuurde elektrische motor, wordt de klank volledig mechanisch in beweging gezet met behulp van lichters, tuimelaars en broekdraad-verbindingen.

Meideun op de beiaard van de Goudse Sint Janstoren

In vroeger tijden was het carillon betrokken bij alle gebeurtenissen in de jaargetijden, hierbij was een belangrijke gebeurtenis het voorjaar wat met veel extra bespelingen op het carillon gevierd werd. In Veere was het zelfs gewoonte om van vijf tot zes in de ochtend een meibespeling te geven! In Schoonhoven was het tot het midden van de vorige eeuw nog gewoonte om van zeven tot acht in de ochtend te spelen. Hierbij werden voornamelijk meiliedjes gespeeld. Naast een aantal extra bespelingen met meimuziek was het gewoonte in Gouda dat automaat ook een meilied speelt in de maand mei. Deze traditie is ontstaan rond 1600, en tot de dag vandaag klinkt op het hele uur traditiegetrouw de ĎMeideuní op de Goudse beiaard van de Sint Janstoren. Deze melodie is bekend onder de titel ĎDe Fransche Couranteí en ĎDe mey die komt ons by, seer blyí. Deze melodie was in vroeger tijden zeer populair. Adriaen Valerius nam deze melodie in 1626 op in zijn ĎNeder-Landtsche Gedenck-cklanckí. Dezelfde melodie is ook te vinden in het Liedboek voor de Kerken als Gezang 413. 

Ook in andere plaatsen heeft deze melodie op de voorslag gestaan in vroeger tijden, in de instructie uit 1753 van de stadsbeiaardier van Alkmaar  kwam het 'Meijlied' voor, ook in Hoorn in de instructie van 1768 is het 'Meijlied' vanaf 1 mei voorgeschreven op de voorslag. Waarschijnlijk is hiermee dezelfde melodie mee bedoeld als we vandaag de dag nog op de Goudse voorslag kunnen horen in de meimaand. In Alkmaar en Hoorn is het geen gewoonte meer. Wat wel weer een gewoonte geworden sinds 1983 in Nijkerk zijn de meibespelingen verzorgd door examenkandidaten van de Nederlandse beiaardopleidingen, vooral de Nederlandse beiaardschool uit Amersfoort. Dit met de titel 'Meideun'.

Luister hier naar de Meideun De Goudse Meideun Maria Blom stadsbeiaardier Gouda 1945-1985

Download in MP3 van de speeltrommel de melodieŽn van 2002/3!  Heel uur (1.3 mb) half uur (913 kb) kwart voor (426 kb) kwart over (193 kb)   meideun   (1.3 mb) 
Download melodieŽn 2006/7: kwartover: Dass Klinget so herrlich  halfuur: Thema uit vioolsonate - W.A.Mozart  kwartvoor Preludium in Bes van Jef Denijn.
In 1916 verscheen een standaard werk over "de zingende torens in Nederland" door Mr. A. Loosjes. Lees hier de beschrijving van de toren van Gouda. In PDF te downloaden. Pagina 1 Pagina 2 Pagina 3

Beiaard muziek vanaf de Sint Janstoren:

Boudewijn Zwart speelt de Toccata en Fuga in D BWV 565 van J.S. Bach op de beiaard van de Sint Janstoren van Gouda. Download hier (9.1 mb) Opname door Hans van Dijk op 13/12/2007

"Lied en drie variaties over de Meideun" door Ferdinand Timmermans (1943) Ga naar deze pagina 

Jon Lehrer (Amerika) speelt op 20 juli 2009 "Sonata a Cimbalo Solo" van  Sybrandus van Noordt (1659-1705) op de beiaard van de Sint Janstoren van Gouda  Download hier  MP3 18.1 mb

Wout van der Linde speelt "D oen Daphne díover schoone maeght" door Jonkheer Jacob Eyck (ca. 1590-1657) op de beiaard van de Sint Janstoren van Gouda. Download hier  MP3 17 mb.

 

HOME CONTACT 

last update: 09/05/2013

De Sint Janstoren van Gouda

De Speeltrommel uit 1691 

De Sint Janstoren in de sneeuw ©foto HvD 2007

De kleinste Hemony klok ooit gegoten, was deel van de beiaard van Gouda tot 1966.

Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart.

Op donderdag 7 juli 2011 werd de speeltrommel van de Goudse beiaard verstoken. Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart heeft met assistentie van Frans van der Willik (firma De Jong Staal te Gouda) en Hans van Dijk (medewerker Torenmuziek Gouda) nieuwe melodieŽn op de bronzen speeltrommel gestoken. 

Naar aanleiding van het 175 jarig bestaan van Tabakszaak van Vreumingen hadden deze melodieŽn allemaal iets te maken met het thema 'Tabak'.

Tot juni 2012 waren de volgende melodieŽn te horen:

Heel uur: 'Mars van Marlboro' (trad. uit de verzameling Marsen uit de 18de eeuw van J.W. Enschedť) Luister

Kwart over: 'So I Have My Cigar'; W. Augustus Barratt 1864-1928 Luister

Half uur: 'Das Zigarrenlied' ; Augustus Edmonds Tozer 1857-1910 Luister

Kwart voor: 'Tobacco Is A Dirty Weed'; (trad. uit The Bristol Tune Book 1876) Luister

De speeltrommel uit 1691, tijdens het versteken op 9 juli 2009 met Hans van Dijk en Frans van Willik  

Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart en Frans van Willik tijdens het versteken van de speeltrommel 9 juli 2009.

De Barbaratoren, deze stadstoren beschikt over een zeventiende-eeuws toren uurwerk. Tot 1943 beschikte de toren over een klok gegoten door Henrick Wegewaert.

De nieuwe slagklok op de Barbaratoren, gegoten door de klokkengieterij van Wolbert Jacob Koek.

Zeventiende-eeuws uurwerk op de Barbaratoren.

Een niet uitgevoerd plan voor het verhogen van de toren.

De lantaarn van de Vrouwentoren met de slagklok van Thomas Both uit 1590. Opschrift op de klok "Si Deus pro nobis guis contra nos. Thomas Both me fecit 1590".

De uurslagklok op de Vrouwentoren gegoten door Thomas Both.

Uurwerk gemaakt door Uurwerk Fabriek Eijsbouts op de Vrouwentoren.